Η γήρανση του πληθυσμού αναδείχθηκε ως μία από τις πιο καθοριστικές προκλήσεις για τις σύγχρονες οικονομίες, σύμφωνα με εκπροσώπους της πολιτείας, της αγοράς και της ακαδημαϊκής κοινότητας. Υπογραμμίστηκε η ανάγκη άμεσης προσαρμογής πολιτικών σε ένα ταχύτατα μεταβαλλόμενο περιβάλλον. Στην καρδιά της συζήτησης, ο Άκης Σκέρτσος παρουσίασε μια διαφορετική οπτική, αναφερόμενος στο «παράδοξο της ευημερίας». Όπως εξήγησε, καθώς αυξάνεται το επίπεδο ζωής, οι προτεραιότητες των ανθρώπων αλλάζουν: αποκτούν παιδιά σε μεγαλύτερη ηλικία, κάνουν λιγότερα και επενδύουν περισσότερο στην καριέρα και την ποιότητα ζωής. «Πρόκειται για μια βαθιά αλλαγή νοοτροπίας», σημείωσε, τονίζοντας ότι οι σημερινές γενιές λειτουργούν με διαφορετικά κριτήρια από εκείνα του παρελθόντος.
Απαντώντας σε αυτή την πρόκληση, η κυβέρνηση έχει θέσει σε εφαρμογή εθνική στρατηγική με ορίζοντα εννέα ετών και πόρους 20 δισ. ευρώ, με στόχο τη σταθεροποίηση της πτώσης της γονιμότητας και τη στήριξη των οικογενειών. Κεντρικός άξονας είναι η δημιουργία ενός συνεκτικού πλέγματος πολιτικών που καλύπτει ολόκληρο τον κύκλο ζωής — από τη γέννηση έως την τρίτη ηλικία. Στο πλαίσιο αυτό, ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην υγιή γήρανση, με εκτεταμένα προγράμματα πρόληψης που ήδη αγγίζουν πάνω από 6 εκατ. πολίτες, στα φορολογικά κίνητρα υπέρ των οικογενειών, και στην ενίσχυση της συμμετοχής στην αγορά εργασίας, ιδίως γυναικών, νέων και συνταξιούχων.
Παράλληλα, ο κ. Σκέρτσος ανέδειξε τη σημασία της δημοσιονομικής σταθερότητας και της αποκέντρωσης, τονίζοντας ότι χωρίς επενδύσεις και υποδομές στην περιφέρεια, τα κίνητρα από μόνα τους δεν αρκούν. Την ένταση του προβλήματος αποτύπωσε ο Tomasz Koźluk από τον ΟΟΣΑ, ο οποίος ανέφερε ότι η αναλογία ηλικιωμένων προς τον ενεργό πληθυσμό έχει αλλάξει δραματικά: από 1 προς 10 τη δεκαετία του 1960, σήμερα έχει φτάσει στο 1 προς 3, ενώ τις επόμενες δεκαετίες αναμένεται να αγγίξει το 1 προς 2. Πρόκειται για μια μεταβολή με βαθιές συνέπειες, όπως η αυξανόμενη πίεση σε συντάξεις και δαπάνες υγείας, οι ελλείψεις εργατικού δυναμικού και η αβεβαιότητα για την παραγωγικότητα.
«Η γήρανση είναι προβλέψιμη, αλλά συχνά καθυστερούμε να αντιδράσουμε», σημείωσε, επισημαίνοντας ότι η τεχνολογία —και ειδικά η Τεχνητή Νοημοσύνη— μπορεί να λειτουργήσει ως μέρος της λύσης, αλλά όχι αυτόματα. Ακόμη πιο αιχμηρός ήταν ο Arnstein Aassve, καθηγητής στο Bocconi, ο οποίος μίλησε για ένα «σοκ πραγματικότητας». Όπως είπε, το κοινωνικό κράτος σχεδιάστηκε για μια εντελώς διαφορετική δημογραφική δομή, που πλέον δεν υφίσταται. «Σήμερα δεν επιστρέφουμε στο παρελθόν — πρέπει να χτίσουμε ανθεκτικότητα για το μέλλον», τόνισε, υπογραμμίζοντας ότι οι πολιτικές πρέπει να επανασχεδιαστούν με βάση νέους στόχους: είτε τη διατήρηση του πληθυσμού είτε την ενίσχυση της ανάπτυξης μέσω παραγωγικότητας και μεταρρυθμίσεων.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στη νεότερη γενιά, η οποία είναι σημαντικά μικρότερη σε μέγεθος, γεγονός που επηρεάζει όχι μόνο την οικονομία αλλά και τη δημοκρατική εκπροσώπηση. Από την πλευρά της επιχειρηματικής κοινότητας, ο Μιχάλης Βλασταράκης ανέδειξε τον ρόλο των επιχειρήσεων στην αντιμετώπιση του δημογραφικού, παρουσιάζοντας πρωτοβουλίες που ξεκινούν από τον δημόσιο διάλογο και φτάνουν έως στοχευμένες παρεμβάσεις στην περιφέρεια. Όπως σημείωσε, το δημογραφικό δεν είναι μόνο οικονομικό ζήτημα, αλλά και θέμα προτεραιοτήτων ζωής, καθώς οι νέοι τοποθετούν τη δημιουργία οικογένειας χαμηλά στη λίστα επιλογών τους.
Οι δράσεις περιλαμβάνουν στήριξη ζευγαριών σε απομακρυσμένες περιοχές, ενίσχυση της τοπικής επιχειρηματικότητας και αξιοποίηση της τηλεργασίας για τη δημιουργία θέσεων εργασίας εκτός αστικών κέντρων. Η εικόνα που προκύπτει είναι σαφής: το δημογραφικό δεν είναι ένα μεμονωμένο πρόβλημα, αλλά ένας πολλαπλασιαστής κινδύνων για την οικονομία και την κοινωνία. Η αντιμετώπισή του απαιτεί συνδυασμό πολιτικών — από τη στήριξη των οικογενειών έως την ενίσχυση της παραγωγικότητας και την αναμόρφωση του κοινωνικού κράτους. Το πραγματικό στοίχημα δεν είναι να ανατραπεί πλήρως η τάση, αλλά να διαχειριστεί με τρόπο που να διασφαλίζει ανάπτυξη, συνοχή και βιωσιμότητα τα επόμενα χρόνια.