Επίσημα, το πρόβλημα είναι η υπερβολικά δαπανηρή ανακαίνιση της έδρας της Ομοσπονδιακής Τράπεζας. Στην πραγματικότητα, όλοι γνωρίζουν ότι δεν είναι αυτό. Ούτε τα επιτόκια είναι η κυρίαρχη αιτία, και ίσως ούτε ο ίδιος ο Τζερόμ Πάουελ.

Η ποινική έρευνα που άνοιξε το αμερικανικό υπουργείο Δικαιοσύνης κατά του προέδρου της Federal Reserve αφορά κυρίως την εξουσία: ποιος ελέγχει τη νομισματική πολιτική των ΗΠΑ. Η έρευνα, με επίκεντρο την κατάθεσή του στο Κογκρέσο για το κόστος ανακαίνισης των ιστορικών κτιρίων της Fed στην Ουάσιγκτον, έρχεται σε μια στιγμή κατά την οποία ο Ντόναλντ Τραμπ προσπαθεί να σπάσει το τελευταίο θεσμικό «ανάχωμα» που αντιστέκεται: την ανεξαρτησία της κεντρικής τράπεζας.

Το μήνυμα δεν απευθύνεται μόνο στον Πάουελ, του οποίου η θητεία λήγει στις 15 Μαΐου, αλλά κυρίως σε όποιον τον διαδεχθεί – με επικρατέστερους τους Κέβιν Χάσετ και Κέβιν Γουόρς. Και οι δύο δηλώνουν υπέρ της ανεξαρτησίας της Fed. Ωστόσο, το μήνυμα είναι σαφές: αν τα επιτόκια κινηθούν αντίθετα από τις προεδρικές επιθυμίες, η «ποινή» μπορεί να είναι ποινική διερεύνηση, διασυρμός ή απόπειρα αποπομπής. Ένα ισχυρό κίνητρο για συμμόρφωση.

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι οι πολιτικές παρεμβάσεις στο έργο των κεντρικών τραπεζών δεν είναι κάτι πρωτοφανές – ούτε για τα αμερικανικά δεδομένα. Οι πρόεδροι των ΗΠΑ ιστορικά πιέζουν τη Fed, αλλά το κάνουν συνήθως παρασκηνιακά. Η μεγάλη διαφορά είναι ότι ο Τραμπ επιλέγει να το κάνει δημόσια. Επιμένει ότι πρέπει να έχει λόγο στα επιτόκια, θεωρώντας την ανεξαρτησία της κεντρικής τράπεζας αντίθετη με την «υπέρτατη» εξουσία του εκτελεστικού κλάδου.

Αφού το Ανώτατο Δικαστήριο άφησε να εννοηθεί ότι δεν μπορεί να απομακρύνει τον Πάουελ για διαφωνίες πολιτικής, ο Λευκός Οίκος αναζητεί «αιτία». Το καλοκαίρι επιχείρησε να απομακρύνει τη Λίζα Κουκ από το διοικητικό συμβούλιο με μια έρευνα για παρατυπίες στις αιτήσεις της για στεγαστικό δάνειο. Τώρα, η ίδια λογική φαίνεται να εφαρμόζεται στον πρόεδρο της Fed.

Ο ίδιος ο Πάουελ μίλησε για πρόσχημα. Σε μία ασυνήθιστα αιχμηρή δήλωση κατήγγειλε ότι η έρευνα εντάσσεται σε εκστρατεία εκφοβισμού ώστε η Fed να μειώσει τα επιτόκια. «Το διακύβευμα είναι αν η νομισματική πολιτική θα βασίζεται στα δεδομένα και τις οικονομικές συνθήκες ή αν θα υπαγορεύεται από πολιτική πίεση και εκφοβισμό», δήλωσε.

Η έρευνα διεξάγεται από το γραφείο της εισαγγελέως Ουάσιγκτον, Τζανίν Πιρό, στενής συμμάχου του Τραμπ, και εξετάζει αν ο Πάουελ «εν γνώσει και εκ προθέσεως» παραπλάνησε το Κογκρέσο – ένα εξαιρετικά δύσκολο νομικό κατώφλι.

Η αντίδραση των αγορών ήταν άμεση. Τα futures του S&P 500 υποχωρούν, οι επενδυτές κατευθύνονται σε ασφαλή καταφύγια, ο χρυσός εκτινάχθηκε σε ιστορικά υψηλά και το δολάριο αποδυναμώθηκε αισθητά έναντι του ευρώ και του ελβετικού φράγκου. Δεν ήταν το κόστος της ανακαίνισης που ανησύχησε τη Wall Street, αλλά ο κίνδυνος πολιτικής παρέμβασης στη νομισματική πολιτική.

Η επίθεση στον Πάουελ δυσκολεύεται να σταθεί ως καθαρά τεχνική υπόθεση. Ομοσπονδιακά έργα υπερβαίνουν συχνά τον προϋπολογισμό τους – συμπεριλαμβανομένων έργων της ίδιας της κυβέρνησης Τραμπ. Καταθέσεις στο Κογκρέσο που θεωρούνται παραπλανητικές σπάνια οδηγούν σε διώξεις, πόσο μάλλον εναντίον διορισμένων της εκάστοτε κυβέρνησης. Αυτό ενισχύει την αίσθηση ότι ο στόχος δεν είναι η «καλή διαχείριση», αλλά ο έλεγχος του επταμελούς Διοικητικού Συμβουλίου της Fed – κάτι που, όπως λένε αναλυτές, θα άνοιγε τον δρόμο για βαθύτερες αλλαγές: από την τραπεζική εποπτεία έως τη χρήση του ισολογισμού της κεντρικής τράπεζας.

Η υπόθεση προκάλεσε σπάνιες αντιδράσεις ακόμη και από Ρεπουμπλικανούς. Ο γερουσιαστής Τομ Τίλις μίλησε για επίθεση στην ανεξαρτησία της Fed και αμφισβήτηση της αξιοπιστίας του υπουργείου Δικαιοσύνης. Η Ελιζαμπεθ Γουόρεν των Δημοκρατικών κατηγόρησε τον Τραμπ ότι επιχειρεί να μετατρέψει την κεντρική τράπεζα σε «μαριονέτα». Το αν ο Πάουελ θα κατηγορηθεί ή θα καταδικαστεί παραμένει αβέβαιο. Ωστόσο, το αποτέλεσμα μπορεί να είναι το ίδιο ακόμη κι αν η υπόθεση καταρρεύσει δικαστικά. Το μήνυμα προς τα στελέχη της Fed είναι σαφές: όποιος αντιστέκεται, κινδυνεύει να βρεθεί υπό έρευνα.