Η παγκόσμια αγορά πετρελαίου βρίσκεται σε κρίσιμο σημείο. Παρά το γεγονός ότι οι τιμές παραμένουν χαμηλότερες από τα ιστορικά υψηλά προηγούμενων κρίσεων, ολοένα και περισσότεροι traders και στελέχη της ενεργειακής αγοράς προειδοποιούν ότι η τιμή των 100 δολαρίων είναι θέμα ημερών. Στο επίκεντρο της αναταραχής βρίσκεται η σχεδόν πλήρης παράλυση των Στενών του Ορμούζ, του πιο κρίσιμου θαλάσσιου περάσματος της παγκόσμιας ενεργειακής αγοράς.
Μία εβδομάδα μετά την έναρξη της μεγαλύτερης διαταραχής στις ενεργειακές αγορές εδώ και χρόνια, το πετρέλαιο έχει ήδη καταγράψει ιστορικά κέρδη. Το αμερικανικό WTI έφτασε την Παρασκευή έως και τα 92 δολάρια το βαρέλι και έκλεισε στα 90,90 δολάρια, σημειώνοντας άνοδο άνω του 35% μέσα σε μία εβδομάδα – τη μεγαλύτερη εβδομαδιαία αύξηση από το 1983. Το Brent ξεπέρασε ενδοσυνεδριακά τα 94 δολάρια και έκλεισε λίγο πάνω από τα 92 δολάρια, καταγράφοντας άνοδο περίπου 28%, τη μεγαλύτερη από το 2020.
Παρά την εντυπωσιακή άνοδο, πολλοί traders θεωρούν ότι η αγορά εξακολουθεί να υποτιμά τον πραγματικό κίνδυνο. Στελέχη τεσσάρων μεγάλων trading houses προειδοποιούν ότι εάν ο πόλεμος συνεχιστεί και τα Στενά του Ορμούζ παραμείνουν κλειστά, το πετρέλαιο θα μπορούσε να φτάσει τα 100 δολάρια μέσα σε λίγες ημέρες. Το Κατάρ εκτιμά ότι οι τιμές θα μπορούσαν να εκτιναχθούν στα 150 δολάρια.
Το βασικό πρόβλημα είναι γεωγραφικό και στρατηγικό. Περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου την ημέρα, δηλαδή σχεδόν το ένα πέμπτο της παγκόσμιας κατανάλωσης, περνούν κανονικά από τα Στενά του Ορμούζ. Σήμερα, όμως, η κίνηση των δεξαμενόπλοιων έχει σχεδόν σταματήσει. Τα δεδομένα ναυτιλιακής παρακολούθησης δείχνουν ότι τα εμπορικά πλοία που διασχίζουν το πέρασμα έχουν μειωθεί δραματικά, ενώ στον Περσικό Κόλπο απομένουν ελάχιστα άδεια υπερδεξαμενόπλοια για να φορτώσουν πετρέλαιο.
Αυτό δημιουργεί ένα αλυσιδωτό πρόβλημα: όσο λιγότερα πλοία μπορούν να μεταφέρουν πετρέλαιο, τόσο πιο γρήγορα γεμίζουν οι δεξαμενές αποθήκευσης – και τόσο πιο κοντά φτάνουν οι παραγωγοί στο σημείο να αναγκαστούν να κόψουν παραγωγή. Ήδη αρχίζουν οι περικοπές παραγωγής. Το Ιράκ έχει ξεκινήσει να μειώνει την παραγωγή του, το Κουβέιτ έχει περιορίσει τις εξαγωγές καθώς οι δεξαμενές γεμίζουν, και το Κατάρ έχει σταματήσει την παραγωγή LNG σε ορισμένες εγκαταστάσεις. Αναλυτές της JPMorgan εκτιμούν ότι οι περικοπές παραγωγής θα μπορούσαν να φτάσουν τα 6 εκατ. βαρέλια ημερησίως εάν το Ορμούζ παραμείνει κλειστό μέχρι το τέλος της επόμενης εβδομάδας.
Οι μεγαλύτερες πιέσεις δεν φαίνονται ακόμη στο αργό πετρέλαιο, αλλά στα καύσιμα. Το ντίζελ έχει αυξηθεί πάνω από 50% μέσα σε μία εβδομάδα, το jet fuel ξεπέρασε τα 200 δολάρια το βαρέλι σε ορισμένες αγορές, και το ευρωπαϊκό φυσικό αέριο αυξήθηκε σχεδόν 60%. Οι αυξήσεις αυτές αποτελούν ιστορικά έναν από τους πιο αξιόπιστους προάγγελους οικονομικής επιβράδυνσης. Για τον λόγο αυτό, αρκετές ασιατικές χώρες, με πρώτη την Κίνα, έχουν ήδη δώσει εντολή στα διυλιστήρια να σταματήσουν τις εξαγωγές καυσίμων, ώστε να προστατεύσουν την εγχώρια αγορά.
Το πιο ανησυχητικό σενάριο αφορά την πιθανότητα πλήρους παράλυσης των εξαγωγών από τον Κόλπο. Ο υπουργός Ενέργειας του Κατάρ προειδοποίησε ότι εάν τα δεξαμενόπλοια δεν μπορούν να περάσουν από το Ορμούζ, οι παραγωγοί θα αναγκαστούν να κηρύξουν force majeure και να διακόψουν εξαγωγές. Σε αυτή την περίπτωση, το πετρέλαιο θα μπορούσε να εκτιναχθεί ακόμη και στα 150 δολάρια το βαρέλι, προκαλώντας σοβαρό πλήγμα στην παγκόσμια οικονομία.
Η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ προσπαθεί να περιορίσει την αναταραχή. Η Ουάσιγκτον ανακοίνωσε πρόγραμμα 20 δισ. δολαρίων για την ασφάλιση δεξαμενόπλοιων στον Περσικό Κόλπο και εξετάζει τη συνοδεία τους από πολεμικά πλοία. Ωστόσο, πολλοί πλοιοκτήτες εμφανίζονται διστακτικοί, καθώς στελέχη της ναυτιλιακής αγοράς προειδοποιούν ότι τα κομβόι ίσως μετατρέψουν τα δεξαμενόπλοια σε ακόμη πιο εύκολους στόχους.
Το μεγάλο ερώτημα είναι πότε – και αν – θα ανοίξουν ξανά τα Στενά του Ορμούζ. Εάν αυτό συμβεί σύντομα, οι τιμές μπορεί να υποχωρήσουν γρήγορα. Αν όμως η κρίση παραταθεί, η αγορά πετρελαίου θα βρεθεί μπροστά σε μια διαταραχή που οι αναλυτές χαρακτηρίζουν άνευ προηγουμένου. Και τότε το πετρέλαιο στα 100 δολάρια ίσως να μην είναι το πρόβλημα, αλλά απλώς η αρχή.