Η πρώτη έμπρακτη αντίδραση του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ στην καταστολή των διαδηλώσεων στο Ιράν ήταν η ανακοίνωση δασμών 25% σε αγαθά που εισάγονται από χώρες με εμπορικές σχέσεις με το Ιράν. Με αυτή την κίνηση, ο Τραμπ εντείνει την οικονομική πίεση προς την Τεχεράνη. Η ιστορία των σχέσεων ΗΠΑ και Ιράν παρέχει ένα ενδιαφέρον παράδειγμα για το πώς οι δασμοί μπορούν να λειτουργήσουν στην πράξη, επηρεάζοντας άμεσα τις διαμαρτυρίες στον δρόμο.
Ένα από τα πιο πολύτιμα μη πετρελαϊκά έσοδα του καθεστώτος αφορά το εμπόριο φιστικιών. Ένας σημαντικός αμερικανικός δασμός στα φιστίκια του Ιράν, που ισχύει για τέσσερις δεκαετίες, έχει βοηθήσει την Καλιφόρνια – και το 99% της αμερικανικής παραγωγής – να κλέψει τη θέση του Ιράν στις παγκόσμιες αγορές, προμηθεύοντας (και) την Κίνα. Οι καλλιεργητές της Καλιφόρνια στέλνουν πλέον πολύ περισσότερα φιστίκια στην Κίνα από ό,τι το Ιράν, αν και οι Κινέζοι παραμένουν η σανίδα σωτηρίας του Ιράν, αγοράζοντας πετρέλαιο και άλλα βασικά προϊόντα. Οι οπωρώνες της Καλιφόρνια έχουν ανακατευθύνει δισεκατομμύρια μακριά από το Ισφαχάν και το Κερμάν, προς το Φρέσνο και την κομητεία Κινγκς.
Η ιστορία αυτή των φιστικιών αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της οικονομικής δυσπραγίας που πυροδοτεί σήμερα τις διαμαρτυρίες στο Ιράν. Το 1979, το Ιράν κυριαρχούσε στο παγκόσμιο εμπόριο φιστικιών. Η επανάσταση και η κρίση των ομήρων έβαλαν τέλος σε αυτό. Το 1986, οι Ηνωμένες Πολιτείες επέβαλαν δασμό στα ιρανικά φιστίκια, αφού οι καλλιεργητές της Καλιφόρνια κατηγόρησαν την Τεχεράνη ότι πωλούσε κάτω του κόστους. Το αποτέλεσμα ήταν μια καλλιέργεια που κάποτε αποτελούσε συνώνυμο του Ιράν να αρχίσει να μετατοπίζεται προς την Καλιφόρνια.
Η πρώτη εμπορική καλλιέργεια της πολιτείας ήταν μόλις 1,5 εκατομμύριο λίβρες το 1976. Μέχρι το 1980 είχε εκτοξευθεί στα 27,2 εκατομμύρια λίβρες και τις επόμενες τέσσερις δεκαετίες οι εξαγωγικές αποστολές εκτοξεύτηκαν – από 1,6 εκατομμύρια λίβρες την περίοδο 1985/86 σε 847,8 εκατομμύρια την περίοδο 2023/24. Μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 2000, οι Αμερικανοί καλλιεργητές είχαν γίνει ο κορυφαίος προμηθευτής φιστικιών και στην Ευρωπαϊκή Ένωση, όπου κυριαρχούσε το Ιράν. Μέχρι το 2024, η Καλιφόρνια αντιπροσώπευε το 99% της παραγωγής φιστικιών στις ΗΠΑ και είχε αποστείλει ποσότητες-ρεκόρ. Η συγκομιδή φιστικιών στην πολιτεία είναι πλέον μια επιχείρηση πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων που υποστηρίζεται από μεγάλες βιομηχανίες.
Το Ιράν, που ήταν κάποτε ο αδιαμφισβήτητος παγκόσμιος ηγέτης, πλέον εξακολουθεί να βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στα φιστίκια για τις εξαγωγές του, πέρα από το πετρέλαιο. Επίσημα στοιχεία της βιομηχανίας τοποθετούν τις πρόσφατες ετήσιες εξαγωγές φιστικιών κοντά στο 1 δισ. δολάρια. Ωστόσο, ο κλάδος βρίσκεται υπό τεράστια πίεση. Οι εισαγωγές φιστικιών της Κίνας από τις ΗΠΑ το 2023 (395,9 εκατ. δολάρια) ήταν πάνω από έξι φορές μεγαλύτερες από τις αντίστοιχες εισαγωγές από το Ιράν (62,6 εκατ. δολάρια). Ακόμα και μετά από μια αύξηση που καταγράφηκε στα τέλη του 2024, η Κίνα συνεχίζει να αγοράζει περισσότερο από τις ΗΠΑ σε αξία (584,4 εκατ. δολάρια έναντι 268,5 εκατ. δολαρίων).
Οι αριθμοί έχουν σημασία, επειδή τα φιστίκια αποτελούν δείκτη για το πώς η εμπορική πίεση αναδιαμορφώνει τις ροές εσόδων εντός των οικονομιών που υπόκεινται σε κυρώσεις. Με το πετρέλαιο τα πράγματα είναι διαφορετικά, υπάρχουν κάποιες δίοδοι, αλλά με τα γεωργικά προϊόντα είναι πιο δύσκολο. Με βάση όλα αυτά, τι μπορεί να σημαίνει ο δασμός 25% που ανακοίνωσε προσφάτως ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ στις χώρες που «κάνουν δουλειές με το Ιράν»; Πρώτα από όλα, δεν πρόκειται για κυρώσεις που πλήττουν απευθείας το Ιράν, καθώς είναι μια προσπάθεια φορολόγησης των εταίρων του (κυρίως Κίνα, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και Ινδία). Η απειλή σημαίνει όμως ότι οι αντίστοιχες με τα φιστίκια αγορές θα μπορούσαν να μετατραπούν σε όπλα.
Τίποτα από αυτά δεν σημαίνει ότι τα φιστίκια μπορούν να ανατρέψουν καθεστώτα. Αλλά δείχνουν πώς μια σειρά άσχετων μεταξύ τους παραγόντων – όπως η εμπορική τακτική της επιβολής δασμών, τα σνακ των Κινέζων καταναλωτών για την Πρωτοχρονιά, η αγροτική βιομηχανία του Φρέσνο, τα υπόγεια ύδατα της Καλιφόρνια – βγάζουν την Τεχεράνη από τη ζώνη ανάπαυσης.