Ένας από τους πιο αξιόπιστους δείκτες πρόβλεψης της πορείας των αγορών βρίσκεται σήμερα στο πιο ανησυχητικό του επίπεδο εδώ και δεκαετίες. Το μήνυμα που εκπέμπει είναι αυτό της επικείμενης απότομης πτώσης. Πρόκειται για τον δείκτη κατανομής των περιουσιακών στοιχείων των αμερικανικών νοικοκυριών σε μετοχές – έναν δείκτη που έχει χαρακτηριστεί ως ο «κορυφαίος δείκτης πρόβλεψης» των μελλοντικών αποδόσεων της αγοράς.
Με βάση τα τελευταία στοιχεία της Fed, που παρουσιάζει το MarketWatch, τα νοικοκυριά στις ΗΠΑ έχουν τοποθετήσει το 55,1% της καθαρής επενδυτικής τους περιουσίας σε μετοχές. Πρόκειται για ιστορικό υψηλό, σημαντικά πάνω από τον μακροχρόνιο μέσο όρο του 36,3%. Η σημασία του δείκτη δεν βρίσκεται μόνο στο επίπεδό του, αλλά στον τρόπο ερμηνείας του. Λειτουργεί αντίστροφα: όσο υψηλότερη είναι η έκθεση των ιδιωτών σε μετοχές, τόσο χαμηλότερες είναι, ιστορικά, οι μελλοντικές αποδόσεις. Και το αντίστροφο.
Η εξήγηση είναι βαθιά συνδεδεμένη με τη συμπεριφορά των αγορών. Οι επαγγελματίες επενδυτές και τα θεσμικά χαρτοφυλάκια τείνουν να τοποθετούνται νωρίς σε έναν ανοδικό κύκλο. Καθώς οι τιμές ανεβαίνουν, αρχίζουν σταδιακά να ρευστοποιούν, μεταβιβάζοντας τις θέσεις τους σε λιγότερο έμπειρους επενδυτές. Οι μικροεπενδυτές, αντίθετα, μπαίνουν μαζικά στο τέλος της ανόδου — όταν η αισιοδοξία έχει κορυφωθεί. Με άλλα λόγια, αποτελούν συχνά τους «τελευταίους αγοραστές» πριν από την αλλαγή τάσης.
Αυτός είναι και ο λόγος που ο συγκεκριμένος δείκτης έχει τόσο υψηλή προβλεπτική ισχύ. Η συσχέτισή του με τις μελλοντικές αποδόσεις του S&P 500 είναι εντυπωσιακά ισχυρή, πολύ υψηλότερη από άλλους δημοφιλείς δείκτες αποτίμησης. Η τρέχουσα ένδειξη δεν σημαίνει ότι μια πτώση είναι άμεση ή αναπόφευκτη. Ο δείκτης δεν λειτουργεί ως εργαλείο βραχυπρόθεσμου timing. Η ισχύς του αποτυπώνεται κυρίως σε ορίζοντα δεκαετίας.
Ωστόσο, η ιστορική εμπειρία είναι σαφής: όταν η συμμετοχή των ιδιωτών φτάνει σε τόσο υψηλά επίπεδα, οι μελλοντικές αποδόσεις τείνουν να είναι χαμηλές — ακόμη και αρνητικές σε πραγματικούς όρους. Το πιο ανησυχητικό στοιχείο είναι ότι το σήμα αυτό δεν είναι μεμονωμένο. Και άλλοι δείκτες αποτίμησης – από τις αναλογίες τιμών προς κέρδη έως πιο σύνθετα μοντέλα – καταγράφουν επίσης υπερτιμημένες αγορές.
Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι συνεπής: η αισιοδοξία παραμένει ισχυρή, αλλά τα θεμελιώδη μεγέθη δυσκολεύονται να τη στηρίξουν. Αν προσθέσουμε και την απειλή του στασιμοπληθωρισμού που γεννά ο πόλεμος στο Ιράν, τότε καταλαβαίνουμε ότι τα ανησυχητικά μηνύματα για τις αγορές μετοχών πληθαίνουν.
Οι αγορές συχνά κορυφώνονται όχι όταν τα νέα είναι κακά, αλλά όταν είναι σχεδόν υπερβολικά καλά. Όταν η εμπιστοσύνη είναι καθολική και ο φόβος έχει εξαφανιστεί. Σήμερα, η αυξημένη συμμετοχή των μικροεπενδυτών μοιάζει να επιβεβαιώνει ακριβώς αυτό το μοτίβο. Και αν η ιστορία επαναληφθεί – έστω και με παραλλαγές – τότε το πιο αξιόπιστο «καμπανάκι» της Wall Street ίσως δεν προειδοποιεί για το τι θα συμβεί αύριο, αλλά για το πώς θα μοιάζει η αγορά σε βάθος χρόνου.