Το οικονομικό κόστος του πολέμου στο Ιράν γίνεται ολοένα και πιο αισθητό στην Ευρώπη. Όσο μεγαλύτερη είναι η διάρκεια του, τόσο μεγαλύτερη θα είναι η επίπτωση στην ευρωπαϊκή οικονομία, με αποτέλεσμα μια πιο υποτονική ανάπτυξη και αύξηση του πληθωρισμού για το 2026 και το 2027. Στο πλαίσιο αυτό, η Κομισιόν επεξεργάζεται μια σειρά μέτρων για την αντιμετώπιση των συνεπειών σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Είναι χαρακτηριστικό ότι τις πρώτες 17 ημέρες, η Ε.Ε. δαπάνησε επιπλέον 6 δισ. ευρώ για εισαγωγές ορυκτών καυσίμων.

Το επόμενο χρονικό διάστημα αναμένεται να παρουσιαστεί η «εργαλειοθήκη» για την αντιμετώπιση των ανατιμήσεων στην ενέργεια, σύμφωνα με τις οδηγίες του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου προς την Κομισιόν. Ο Ευρωπαίος Επίτροπος για την Οικονομία και την Παραγωγικότητα, Βάλντις Ντομπρόβσκις, έδωσε μια «γεύση» των μέτρων που θα περιλαμβάνονται, τα οποία θα πρέπει να:

  • είναι συνεπή με την πολιτική απανθρακοποίησης, να διατηρούν τα κίνητρα για εξοικονόμηση ενέργειας και να προωθούν την ηλεκτροδότηση.
  • μην παρατείνουν παρωχημένα επιχειρηματικά μοντέλα που βασίζονται σε ορυκτά καύσιμα.
  • μην αυξάνουν αδικαιολόγητα τη συνολική ζήτηση πετρελαίου και φυσικού αερίου με παρεμβάσεις που μειώνουν σημαντικά την τιμή τους.
  • λαμβάνουν υπόψη το δημοσιονομικό κόστος, δηλαδή να είναι συμβατά με τη δημοσιονομική κατάσταση των κρατών-μελών και τις δεσμεύσεις που απορρέουν από το πλαίσιο δημοσιονομικής εποπτείας της Ε.Ε.

Τα κράτη μέλη θα πρέπει να στοχεύουν τα μέτρα στους πιο ευάλωτους καταναλωτές, συμπεριλαμβανομένων των ενεργοβόρων βιομηχανιών.

Ο «κατάλογος» των μέτρων αναμένεται να περιλαμβάνει:

  • Μέτρα για την ενθάρρυνση των καταναλωτών να εξοικονομούν ενέργεια, μέσω ενημερωτικών εκστρατειών και στοχευμένων κινήτρων. Προώθηση δημόσιων συγκοινωνιών, έμφαση σε ανακαινίσεις κτιρίων και ενίσχυση της ενεργειακής απόδοσης της βιομηχανίας.
  • Εισοδηματικά μέτρα, που είναι προτιμότερα σε σχέση με παρεμβάσεις στην αγορά ενέργειας, καθώς προστατεύουν την αγοραστική δύναμη των πιο ευάλωτων νοικοκυριών χωρίς να στρεβλώνουν τις τιμές.
  • Παρέμβαση στη δομή των φόρων και των τελών ηλεκτρικής ενέργειας, ώστε να καταπολεμηθούν οι υψηλές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας, υποστηρίζοντας παράλληλα την ηλεκτροδότηση.
  • Στοχευμένες παρεμβάσεις στις τιμές ενέργειας για ευάλωτους καταναλωτές και επιχειρήσεις, μέσω κλιμακωτής τιμολόγησης για την ηλεκτρική ενέργεια ή το φυσικό αέριο.

Για τη χρηματοδότηση αυτών των μέτρων, τα κράτη-μέλη μπορούν να λάβουν υπόψη τα έσοδα από το Σύστημα Εμπορίας Ρύπων (ETS) και να εξετάσουν το ενδεχόμενο φορολόγησης πιθανών απροσδόκητων κερδών που σχετίζονται με τις υψηλές τιμές ενέργειας. Επίσης, μπορούν να παρέμβουν στον καθορισμό των τιμών για την παροχή ηλεκτρικής ενέργειας στα ενεργειακά φτωχά ή ευάλωτα νοικοκυριά, μόνο εάν το Συμβούλιο κηρύξει περιφερειακή ή πανευρωπαϊκή ενεργειακή κρίση.

Σύμφωνα με έγγραφο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, οι προϋποθέσεις για την ενεργοποίηση ρήτρας διαφυγής είναι: οι τιμές χονδρικής του ρεύματος να υπερβαίνουν τα 180 ευρώ/MWh και να είναι 2,5 φορές υψηλότερες από τον προηγούμενο πενταετή μέσο όρο, η τάση αυτή να συνεχιστεί για τουλάχιστον έξι μήνες, και να παρατηρείται αύξηση 70% στις τιμές λιανικής, οι οποίες αναμένονται να παραμείνουν σε αυτά τα επίπεδα για τουλάχιστον τρεις μήνες. Παρά τους κινδύνους για τις οικονομικές προοπτικές της Ε.Ε., η Επιτροπή εκτιμά ότι προς το παρόν δεν συντρέχουν οι προϋποθέσεις για την ενεργοποίηση της ρήτρας διαφυγής.