Στην καθημερινή ψηφιακή ζωή, χρησιμοποιούμε πολλές υπηρεσίες χωρίς να πληρώνουμε ούτε ένα ευρώ. Εφαρμογές, πλατφόρμες, εργαλεία και κοινωνικά δίκτυα μας δίνουν την αίσθηση ότι όλα αυτά προσφέρονται δωρεάν. Στην πραγματικότητα, όμως, λίγα πράγματα είναι πραγματικά δωρεάν. Στις περισσότερες περιπτώσεις, το κόστος δεν φαίνεται στον λογαριασμό.
Όταν μια υπηρεσία δεν χρεώνει χρήματα, πρέπει να καλύψει το κόστος της με κάποιον άλλο τρόπο. Υποδομές, ανάπτυξη, προσωπικό και συντήρηση δεν είναι ποτέ μηδενικού κόστους. Αν δεν πληρώνετε εσείς με χρήματα, τότε κάτι άλλο έχει αξία.
Οι περισσότερες δωρεάν υπηρεσίες συλλέγουν πληροφορίες χρήσης, προτιμήσεις, τοποθεσία και συνήθειες πλοήγησης. Ακόμα κι αν δεν δηλώνεται ξεκάθαρα, αυτά τα δεδομένα χρησιμοποιούνται για στοχευμένη διαφήμιση, ανάλυση συμπεριφοράς και εμπορικά μοντέλα που βασίζονται στην πρόβλεψη. Δεν πρόκειται για «κατάχρηση», αλλά για ανταλλαγή.
Ένα άλλο νόμισμα είναι η προσοχή. Δωρεάν πλατφόρμες σχεδιάζονται ώστε να μας κρατούν περισσότερο μέσα, να αλληλεπιδρούμε συχνότερα και να βλέπουμε περισσότερες διαφημίσεις. Ο χρόνος που αφιερώνουμε είναι μετρήσιμος και εμπορικά πολύτιμος.
Υπάρχει ένας απλός κανόνας στον ψηφιακό κόσμο: αν δεν πληρώνετε για το προϊόν, πιθανότατα είστε εσείς το προϊόν. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα κάτι κακό ή επικίνδυνο, αλλά σημαίνει ότι η σχέση δεν είναι μονόπλευρη.
Γιατί αυτό περνά απαρατήρητο; Οι περισσότεροι δεν διαβάζουν τους όρους χρήσης, αποδέχονται προεπιλεγμένες ρυθμίσεις και θεωρούν δεδομένο ότι «έτσι δουλεύει το ίντερνετ». Και πράγματι, έτσι δουλεύει — αρκεί να γνωρίζουμε τι δίνουμε.
Μπορούμε να χρησιμοποιούμε δωρεάν υπηρεσίες πιο συνειδητά; Ναι, αρκεί να ελέγχουμε βασικές ρυθμίσεις απορρήτου, να περιορίζουμε άδειες που δεν χρειάζονται και να καταλαβαίνουμε ποιο είναι το αντάλλαγμα. Η γνώση δεν σημαίνει αποχή, σημαίνει επιλογή.
Οι δωρεάν υπηρεσίες δεν είναι απάτη. Είναι συμφωνία. Και όπως σε κάθε συμφωνία, έχει σημασία να ξέρουμε τι δίνουμε και τι παίρνουμε. Όχι για να φοβηθούμε, αλλά για να χρησιμοποιούμε την τεχνολογία με μεγαλύτερη επίγνωση.