Οι επενδυτές εισέρχονται στη νέα εβδομάδα με το βλέμμα στραμμένο στη Μέση Ανατολή, αντιλαμβανόμενοι ότι το ρίσκο δεν είναι πια «περιφερειακό», αλλά μπορεί να επηρεάσει τις τιμές από την αντλία έως το ράφι και την κατεύθυνση της νομισματικής πολιτικής. Η κοινή επιχείρηση ΗΠΑ–Ισραήλ, η κλιμάκωση των ανταποδοτικών χτυπημάτων και η αβεβαιότητα για την επόμενη ημέρα στην Τεχεράνη έχουν ήδη ενεργοποιήσει το κλασικό ένστικτο αποφυγής κινδύνου: οι τιμές του πετρελαίου αυξάνονται, οι μετοχές υποχωρούν, και οι επενδυτές στρέφονται σε χρυσό και δολάριο.
Πετρέλαιο: «Risk premium» στο κόκκινο
Το πιο άμεσο και απτό κανάλι μετάδοσης του σοκ είναι η ενέργεια. Το Brent εκτινάχθηκε έως και 13% ενδοσυνεδριακά, φτάνοντας τα 82,37 δολάρια/βαρέλι (υψηλό από τον Ιανουάριο 2025), πριν περιορίσει τα κέρδη του στο 4%. Στις 10:45 ώρα Ελλάδος, οι τιμές του μπρεντ καταγράφουν άνοδο 9,5% στα 79,78 δολάρια, ενώ οι τιμές του αμερικανικού αργού WTI έφτασαν έως και τα 75,33 δολάρια και πλέον διαμορφώνονται στα 72,90 δολάρια (+8,8%). Η είδηση για πλήγμα σε εγκαταστάσεις της Aramco είναι ένας από τους παράγοντες που δίνουν ώθηση. Άλμα 25% και για τις ευρωπαϊκές τιμές του φυσικού αερίου.
Η αγορά προσπαθεί να τιμολογήσει κάτι που δεν είναι απλώς γεωπολιτικό επεισόδιο, αλλά πιθανή διαταραχή ροών: τα Στενά του Ορμούζ, η πιο κρίσιμη ενεργειακή αρτηρία στον πλανήτη, βρίσκονται ξανά στο επίκεντρο. Τα ναυτιλιακά δεδομένα δείχνουν συσσώρευση πλοίων και επιβράδυνση/αγκυροβολία εκατοντάδων σκαφών στην περιοχή, ενώ αναφέρονται ζημιές σε δεξαμενόπλοια και αυξημένος κίνδυνος για το σύνολο της εφοδιαστικής αλυσίδας.
Το κεντρικό άγχος δεν είναι το μερίδιο του Ιράν στην παγκόσμια παραγωγή, αλλά το αν και για πόσο θα επηρεαστεί η διέλευση από το Ορμούζ. Από εκεί περνά περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου και περίπου 20% του LNG, άρα ακόμη και μια «μερική» αναστολή ασφάλισης ή μια αλυσίδα καθυστερήσεων αρκεί για να ανεβάσει το ασφάλιστρο κινδύνου.
Μετοχές: Απομάκρυνση από το ρίσκο
Η εικόνα στις μετοχές είναι πιο καθαρή: η πρώτη αντίδραση είναι πτώση. Τα futures στις ΗΠΑ υποχωρούν περίπου 1%. Οι αγορές στην Ευρώπη άνοιξαν με απώλειες, με τον Γενικό Δείκτη στην Αθήνα να καταγράφει πτώση 3%. Κόκκινο έδειξαν τα ταμπλό και στην Ασία, με τις αεροπορικές εταιρείες να βρίσκονται ξανά στη γραμμή πυρός λόγω του συνδυασμού ακριβότερης ενέργειας και αυξημένης αβεβαιότητας για δρομολόγια και ασφάλεια.
Οι αγορές έχουν «εκπαιδευτεί» τα τελευταία χρόνια να πουλάνε τον αρχικό φόβο και να αγοράζουν γρήγορα την αποκλιμάκωση. Αυτή τη φορά, ωστόσο, αρκετοί προειδοποιούν ότι υπάρχει κίνδυνος υποτίμησης ενός σεναρίου όπου «η συγκράτηση αποτυγχάνει», ιδίως αν στην Τεχεράνη προκύψει παρατεταμένος εσωτερικός ανταγωνισμός ισχύος.
Χρυσός και δολάριο ανεβαίνουν
Ο χρυσός κινείται επίσης ανοδικά (περίπου 2%), επιβεβαιώνοντας τον ρόλο του ως άμεσο καταφύγιο. Παράλληλα, το δολάριο ενισχύεται έναντι του ευρώ, καθώς οι επενδυτές αναζητούν ρευστότητα και «ποιότητα». Ωστόσο, όσο το δολάριο δυναμώνει, «κόβει» μέρος της ορμής του χρυσού για τους μη-Αμερικανούς επενδυτές. Ο χρυσός έχει ήδη προεξοφλήσει μεγάλο μέρος γεωπολιτικής αβεβαιότητας τους προηγούμενους μήνες, άρα το ερώτημα δεν είναι αν ανεβαίνει, αλλά πόσο «χώρο» έχει για νέα επανατιμολόγηση αν η κρίση παραταθεί.
Ομόλογα: είναι ακόμη «ασφαλές λιμάνι»;
Τα αμερικανικά ομόλογα δέχθηκαν ζήτηση, με τις αποδόσεις να κινούνται κοντά σε χαμηλά μηνών (10ετές περίπου στο 4% και στιγμιαία χαμηλότερα). Ωστόσο, ο πόλεμος μέσω πετρελαίου μπορεί να μετατρέψει τα ομόλογα από καταφύγιο σε δίκοπο μαχαίρι: αν το πετρέλαιο παραμείνει υψηλό για εβδομάδες, ο πληθωρισμός και οι προσδοκίες πληθωρισμού θα ξαναζεσταθούν, πιέζοντας τις αποδόσεις ανοδικά και μειώνοντας την αξία των ομολόγων.
Οι αγορές αυτή τη στιγμή προσπαθούν να απαντήσουν σε τρία βασικά ερωτήματα: πόσο θα διαρκέσει η κρίση, αν θα διαταραχθούν ουσιαστικά οι ενεργειακές ροές και αν η άνοδος του πετρελαίου θα μετατραπεί σε νέο κύμα πληθωρισμού. Από τις απαντήσεις σε αυτά θα κριθεί αν το σημερινό σοκ θα αποδειχθεί παροδικό ή αν θα σηματοδοτήσει μια πιο βαθιά μεταστροφή στο επενδυτικό τοπίο.