Σημαντικές εξελίξεις στον Κάθετο Διάδρομο προκύπτουν από την εμπορική συμφωνία της κοινοπραξίας Atlantic See Lng Trade για την προμήθεια και πώληση υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) από τις ΗΠΑ, που θα ξεκινήσει το 2026. Την περασμένη Παρασκευή, η κοινοπραξία, στην οποία συμμετέχει ο Όμιλος AKTOR με 60% και η ΔΕΠΑ Εμπορίας με 40%, υπέγραψε τη πρώτη συμφωνία πώλησης αμερικανικού LNG στην Ουκρανία, με προμηθευτή την BP και αγοραστή την ουκρανική Naftogaz.
Το πρώτο φορτίο LNG θα φτάσει στη Ρεβυθούσα και θα σταλεί στην Ουκρανία τον ερχόμενο Μάρτιο, με τις ποσότητες να διαμετακομίζονται μέσω του Route 1. Σημαντικές εξελίξεις αναμένονται και ενόψει της κρίσιμης συνάντησης που έχει προγραμματιστεί στον Λευκό Οίκο στις 24 Φεβρουαρίου, στην οποία θα συμμετάσχει ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου.
Το έργο αυτό, όπως έχει χαρακτηριστεί από τον υπουργό, είναι πολυσύνθετο και απαιτητικό, παίζοντας καθοριστικό ρόλο στη γεωπολιτική αναβάθμιση της Ελλάδας και στην ανάδειξή της ως πύλη εισόδου του αμερικανικού LNG στην Ευρώπη. Αποτελεί επίσης κλειδί στην προσπάθεια της ΕΕ για ενεργειακή ασφάλεια και πλήρη απεξάρτηση από το ρωσικό αέριο.
Η σημασία του έργου ενισχύεται μετά την απόφαση των Βρυξελλών για οριστική απαγόρευση των εισαγωγών ρωσικού αερίου, η οποία περιλαμβάνει ρητή αναφορά στον Turkstream, σύμφωνα με την οποία κάθε ποσότητα φυσικού αερίου που εισέρχεται από την Τουρκία σε Ελλάδα και Βουλγαρία θεωρείται εκ προοιμίου ρωσικής προέλευσης. Έτσι, το βάρος της απόδειξης ότι ένα φορτίο δεν περιέχει ρωσικό αέριο μεταφέρεται στους εισαγωγείς και στις τουρκικές αρχές, δίνοντας στην Ε.Ε. νομικό έρεισμα να μπλοκάρει ροές που δεν πιστοποιούνται ως «καθαρά διαφοροποιημένες» από το ρωσικό αέριο.
Ο «Κάθετος Διάδρομος» περιγράφει μια ροή ενέργειας και δεν είναι μια διαδρομή με συγκεκριμένη αφετηρία και τέρμα. Για δεκαετίες, ο άξονας αυτός μετέφερε φυσικό αέριο από τη Ρωσία προς τα νότια, αλλά με τη λειτουργία του TurkStream το 2020, οι ροές άλλαξαν. Η Ρωσία άρχισε να διοχετεύει αέριο μέσω Τουρκίας, με αποτέλεσμα οι παλιοί αγωγοί να είναι σχεδόν άδειοι.
Από το 2021, άρχισε να εισρέει αέριο από το Αζερμπαϊτζάν μέσω του αγωγού TAP, ενώ το 2022 τέθηκε σε λειτουργία ο διασυνδετήριος αγωγός Ελλάδας-Βουλγαρίας (IGB) και το 2024 ο πλωτός σταθμός LNG στην Αλεξανδρούπολη. Αυτά τα έργα έχουν δώσει στη χώρα μας τη δυνατότητα να εξάγει φυσικό αέριο προς τους γείτονές της, αν και το σύστημα υπολειτουργεί λόγω της παρουσίας ρωσικού αερίου στην περιοχή.
Ο υπουργός Παπασταύρου τόνισε ότι ο Κάθετος Διάδρομος είναι ένα εγχείρημα με στρατηγική σημασία για τη σταθερότητα στην περιοχή, απαιτώντας συνεργασία πέντε χωρών και διαχειριστικών αρχών. Ο υφυπουργός Ενέργειας, Νίκος Τσάφος, ανέφερε ότι η Ελλάδα έχει τεράστιες δυνατότητες, αλλά δεν έχει φτάσει ακόμα στο επιθυμητό επίπεδο.
Οι πηγές του ΥΠΕΝ επισημαίνουν ότι ο Κάθετος Διάδρομος θα ενηλικιωθεί με την εφαρμογή των κυρώσεων κατά του ρωσικού αερίου, οι οποίες θα οδηγήσουν σε πλήρη απαγόρευση μέχρι το τέλος του 2027. Σχολιάζοντας τις πρόσφατες δημοπρασίες για τα προϊόντα Route 1, 2, 3, αναφέρουν ότι η μεταφορά αερίου στην Ευρώπη τιμολογείται με ένα σύστημα εισόδου-εξόδου, αυξάνοντας το κόστος για τον τελικό αποδέκτη.
Τα προϊόντα αυτά στοχεύουν στη δημιουργία ενός «εισιτηρίου εξπρές» για την Ουκρανία, προσφέροντας έκπτωση σε σχέση με τις πολλαπλές «διοδίων». Ωστόσο, οι παράγοντες της αγοράς εκφράζουν ανησυχίες για την κάλυψη μόνο βραχυχρόνιων αναγκών. Ο Κάθετος Διάδρομος δεν αφορά μόνο το αέριο, αλλά και άλλες διασυνδέσεις, με την Ελλάδα να έχει γίνει καθαρός εξαγωγέας ηλεκτρικής ενέργειας στην περιοχή.