Η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται σε μια κρίσιμη καμπή, καθώς ο πόλεμος με το Ιράν απειλεί να προκαλέσει ένα νέο ενεργειακό σοκ με αλυσιδωτές συνέπειες για την ανάπτυξη, τον πληθωρισμό και τις αγορές. Όπως επισημαίνει ο Matt Gertken, επικεφαλής γεωπολιτικός στρατηγικός αναλυτής της BCA Research, οι επόμενες ημέρες της σύγκρουσης ενδέχεται να καθορίσουν την πορεία της παγκόσμιας οικονομίας.
Κατά τον ίδιο, εάν η κρίση στον Περσικό κλιμακωθεί και οδηγήσει σε παρατεταμένη διαταραχή της ενεργειακής ροής, τότε το βασικό δίλημμα για την παγκόσμια οικονομία θα είναι σαφές: στασιμοπληθωρισμός ή παγκόσμια ύφεση. Υπολογίζει ότι υπάρχει περίπου 70% πιθανότητα περαιτέρω κλιμάκωσης και παρατεταμένης διαταραχής στην αγορά πετρελαίου, ειδικά αν η σύγκρουση οδηγήσει σε σοβαρά προβλήματα στη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ, που αποτελεί το σημαντικότερο ενεργειακό «λαιμό μπουκαλιού» της παγκόσμιας οικονομίας.
Σε κάθε περίπτωση, εκτιμά ότι σε 7 ημέρες θα έχουμε μία καθαρή εικόνα για το πού οδεύει η παγκόσμια οικονομία. Η εμπειρία δείχνει ότι οι μεγάλες αναταράξεις στις τιμές του πετρελαίου συχνά συμπίπτουν με οικονομικές υφέσεις. Ιστορικά, μια διπλάσια αύξηση της τιμής του πετρελαίου έχει συχνά συνδεθεί με παγκόσμια ύφεση. Στις σημερινές τιμές, αυτό μεταφράζεται σε επίπεδα περίπου 120 έως 140 δολάρια το βαρέλι, επίπεδα που η αγορά ήδη πλησίασε μέσα στην εβδομάδα.
Αν το σοκ αποδειχθεί προσωρινό, οι οικονομίες θα μπορούσαν να απορροφήσουν το πλήγμα. Εάν όμως παραταθεί, τότε η αύξηση του ενεργειακού κόστους θα μεταφερθεί σε όλο το οικονομικό σύστημα: από τις μεταφορές και τη βιομηχανία μέχρι τα τρόφιμα και τα λιπάσματα.
Ακόμη πιο ανήσυχος εμφανίζεται ο νομπελίστας οικονομολόγος Joseph Stiglitz, ο οποίος προειδοποιεί ότι η σύγκρουση μπορεί να πυροδοτήσει μια επικίνδυνη αλληλουχία εξελίξεων στην παγκόσμια οικονομία. Σε συνέντευξή του, ο Στίγκλιτς τόνισε ότι ο πόλεμος μπορεί να φέρει τους «τέσσερις καβαλάρηδες της οικονομικής αποκάλυψης»: υψηλότερες τιμές πετρελαίου, ακριβότερα τρόφιμα, οικονομική επιβράδυνση και γεωπολιτικό χάος.
Κατά τον Στίγκλιτς, το αποτέλεσμα θα μπορούσε να είναι ένα νέο επεισόδιο στασιμοπληθωρισμού, δηλαδή συνδυασμός υψηλού πληθωρισμού και χαμηλής ανάπτυξης, θυμίζοντας τις πετρελαϊκές κρίσεις της δεκαετίας του 1970. Οι οικονομολόγοι της Capital Economics θεωρούν ότι το μέγεθος της οικονομικής ζημιάς θα εξαρτηθεί κυρίως από τη διάρκεια και την ένταση του ενεργειακού σοκ.
Στο βασικό σενάριο, εάν η κρίση αποκλιμακωθεί σχετικά γρήγορα, το πετρέλαιο θα μπορούσε να παραμείνει πάνω από τα 100 δολάρια για ένα περιορισμένο διάστημα. Σε αυτή την περίπτωση, η παγκόσμια οικονομία θα δεχθεί ένα πλήγμα, αλλά πιθανότατα θα αποφύγει την ύφεση. Σε ένα πιο αρνητικό σενάριο, εάν η σύγκρουση παραταθεί και οι τιμές κινηθούν προς τα 130 δολάρια το βαρέλι, η Ευρωζώνη θα μπορούσε να περάσει σε ύφεση, ενώ η αμερικανική οικονομία θα επιβραδυνθεί αισθητά.
Η ενεργειακή κρίση δεν επηρεάζει όλες τις οικονομίες με τον ίδιο τρόπο. Οι μεγάλοι εξαγωγείς ενέργειας, όπως η Νορβηγία, ο Καναδάς ή η Ρωσία, μπορούν να επωφεληθούν από τις υψηλότερες τιμές. Αντίθετα, οι μεγάλες οικονομίες που εξαρτώνται από εισαγωγές ενέργειας — ιδιαίτερα στην Ευρώπη και στην Ασία — αντιμετωπίζουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο πληθωριστικού σοκ. Οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται σε ενδιάμεση θέση, καθώς έχουν γίνει καθαρός εξαγωγέας ενέργειας, γεγονός που τις καθιστά λιγότερο ευάλωτες από ό,τι στο παρελθόν.
Ακόμη και αν η κρίση αποκλιμακωθεί, πολλοί αναλυτές θεωρούν ότι ο κόσμος εισέρχεται σε μια νέα περίοδο ενεργειακής αστάθειας. Οι επιθέσεις σε πλοία και οι γεωπολιτικές εντάσεις δείχνουν ότι η παγκόσμια ενεργειακή αγορά μπορεί να διαταράσσεται πλέον πολύ πιο εύκολα. Το ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο πώς θα τελειώσει ο πόλεμος, αλλά πόσο βαθιά θα επηρεάσει την παγκόσμια οικονομία.