Τι θα κάνει ο πρόεδρος Τραμπ με το Ιράν; Αυτό είναι το ερώτημα που κυριαρχεί τις τελευταίες εβδομάδες στη διεθνή επικαιρότητα, αλλά ο Αμερικανός πρόεδρος κρατά πεισματικά κλειστά τα χαρτιά του. Το μόνο που σχολίασε κατά την ομιλία του για την Κατάσταση του Έθνους είναι ότι περιμένει να ακούσει «τις μαγικές λέξεις» από τους αξιωματούχους της Τεχεράνης. «Θέλουν συμφωνία, αλλά δεν έχουμε ακούσει τις μυστικές λέξεις: “Δεν θα αποκτήσουμε ποτέ πυρηνικό όπλο”», είπε χαρακτηριστικά λίγες ημέρες πριν από τις προγραμματισμένες συνομιλίες στη Γενεύη.
Την ίδια στιγμή, η Ουάσιγκτον έχει προβεί στη μεγαλύτερη στρατιωτική συγκέντρωση δυνάμεων στη Μέση Ανατολή από το 2003, αυξάνοντας δραστικά το γεωπολιτικό ρίσκο. Να θυμίσουμε ότι από το απόγευμα της Τρίτης είναι γνωστό πως ο Τραμπ έστειλε στη Μέση Ανατολή ομάδα μαχητικών αεροσκαφών F-22 Raptor και αεροσκάφη εναέριου ανεφοδιασμού Boeing KC-135 Stratotanker. Δεκάδες μαχητικά αεροσκάφη – συμπεριλαμβανομένων F-35, F-22, F-15 και F-16 – έχουν εντοπιστεί να κατευθύνονται προς τη Μέση Ανατολή από την Military Air Tracking Alliance, μια ομάδα περίπου 30 αναλυτών ανοιχτών δεδομένων που αναλύει τακτικά την στρατιωτική και κυβερνητική πτητική δραστηριότητα τις τελευταίες ημέρες.
Οι αγορές πετρελαίου παραμένουν έτσι «κολλημένες» στο ενδεχόμενο στρατιωτικής επίθεσης. Το Brent κινείται κοντά σε υψηλά επτά μηνών, στα 71 δολάρια, ενώ το αμερικανικό ελαφρύ αργό (WTI) διαπραγματεύεται πάνω από τα 66 δολάρια, με εμφανές risk premium. Το ερώτημα δεν είναι αν υπάρχει ένταση. Υπάρχει. Το ερώτημα είναι αν η διπλωματία θα αποτρέψει μια κλιμάκωση που θα μπορούσε να ανάψει νέες φωτιές στη Μέση Ανατολή και να εκτινάξει τις τιμές πολύ πάνω από τα 100 δολάρια.
Το Στενό του Ορμούζ είναι η σημαντικότερη ενεργειακή αρτηρία του πλανήτη. Περίπου 20 εκατ. βαρέλια πετρελαίου ημερησίως – σχεδόν το 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης – διέρχονται από αυτό. Σε ετήσια βάση, πρόκειται για ενεργειακές ροές αξίας σχεδόν 500 δισ. δολαρίων. Το 84% των ροών αργού κατευθύνεται προς την Ασία. Κίνα, Ινδία, Ιαπωνία και Νότια Κορέα απορροφούν σχεδόν το 70% των φορτίων που περνούν από το στενό. Ένα προσωρινό κλείσιμο ή ακόμη και σοβαρή παρενόχληση ναυσιπλοΐας θα είχε άμεσο αντίκτυπο στις τιμές.
Οι απεσταλμένοι των ΗΠΑ, Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ, αναμένεται να συναντηθούν με τον Ιρανό υπουργό Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί. Η Τεχεράνη δηλώνει ότι μια «δίκαιη και ισορροπημένη συμφωνία» είναι εφικτή, τονίζοντας πως «υπό καμία συνθήκη» δεν επιδιώκει πυρηνικό όπλο. Ωστόσο, η Ουάσιγκτον εμφανίζεται να θέτει ως «κόκκινη γραμμή» τον πλήρη μηδενισμό εμπλουτισμού. Το χάσμα είναι ουσιαστικό.
Παράλληλα, σύμφωνα με εκτιμήσεις, το Ιράν επιδιώκει ενίσχυση των αντιπλοϊκών του δυνατοτήτων, ενώ διαθέτει ήδη σημαντικό αριθμό πυραύλων μικρού βεληνεκούς και anti-ship συστημάτων. Αυτά θα μπορούσαν να στοχεύσουν αμερικανικές βάσεις ή ενεργειακές εγκαταστάσεις συμμάχων, όπως η Σαουδική Αραβία και τα ΗΑΕ. Το Ιράν είναι ο τρίτος μεγαλύτερος παραγωγός στον ΟΠΕΚ, εξάγοντας περίπου 1,7 εκατ. βαρέλια ημερησίως, εκ των οποίων σχεδόν το 90% καταλήγει στην Κίνα.
Μια παρατεταμένη σύγκρουση θα μπορούσε να διαταράξει άμεσα τις ιρανικές εξαγωγές, να επηρεάσει ροές από Σαουδική Αραβία, Ιράκ και ΗΑΕ, να εκτοξεύσει τα ασφάλιστρα ναυτιλίας και να αυξήσει το κόστος μεταφοράς LNG. Αναλυτές προειδοποιούν ότι σε περίπτωση σοβαρής διαταραχής, οι τιμές θα μπορούσαν να κινηθούν «πολύ πάνω» από τα 100 δολάρια ανά βαρέλι. Το 70% της πλεονάζουσας παραγωγικής ικανότητας του ΟΠΕΚ+ βρίσκεται στον Κόλπο – άρα θα επηρεαστεί αν το Ορμούζ τεθεί εκτός λειτουργίας.
Μια άνοδος άνω των 100 δολαρίων δεν είναι απλώς ενεργειακή είδηση. Είναι μακροοικονομικό σοκ. Η άνοδος στο κόστος καυσίμων θα μετακυλιστεί στη βιομηχανική παραγωγή, στις μεταφορές και τα logistics, στον πληθωρισμό και στους καταναλωτές. Η Κίνα, που στηρίζει την ανάπτυξή της στις εξαγωγές, θα δεχθεί άμεση πίεση. Η Ινδία καλύπτει σχεδόν το μισό των εισαγωγών της μέσω Ορμούζ. Η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα εξαρτώνται σε ποσοστά άνω του 60%. Οι κεντρικές τράπεζες, που ήδη ισορροπούν μεταξύ ανάπτυξης και σταθερότητας τιμών, θα βρεθούν αντιμέτωπες με νέο πληθωριστικό κύμα.
Οι στρατιωτικές επιχειρήσεις που έχει διατάξει στο παρελθόν ο Τραμπ – από την εξόντωση του Κασέμ Σολεϊμανί το 2020 έως τα πλήγματα του 2025 – ήταν περιορισμένης διάρκειας. Μια ευρείας κλίμακας εκστρατεία κατά του Ιράν θα ήταν διαφορετική. Υπάρχουν ανησυχίες για εξάντληση αμερικανικών αποθεμάτων κατευθυνόμενων πυρομαχικών σε παρατεταμένη σύγκρουση. Παράλληλα, οι περιφερειακοί σύμμαχοι εμφανίζονται επιφυλακτικοί απέναντι σε νέα κλιμάκωση. Όσο μεγαλύτερη η διάρκεια, τόσο μεγαλύτερη η πίεση στις αγορές.
Οι συνομιλίες της Γενεύης ενδέχεται να αποτελέσουν το τελευταίο παράθυρο αποκλιμάκωσης. Αν υπάρξει πρόοδος, το risk premium μπορεί να περιοριστεί και οι τιμές του πετρελαίου να σταθεροποιηθούν. Αν όχι, το Στενό του Ορμούζ θα μετατραπεί από γεωπολιτικό σύμβολο σε οικονομικό καταλύτη. Οι αγορές δεν τιμολογούν μόνο τον πόλεμο. Τιμολογούν τη διάρκεια, το εύρος και – κυρίως – την πιθανότητα να διαταραχθεί το 20% της παγκόσμιας ενεργειακής ροής. Και αυτό αρκεί για να κρατά το Brent σε τροχιά έντασης — με το όριο των 100 δολαρίων να μην μοιάζει πλέον απίθανο σενάριο.