«Τα πετροδολάρια είναι το μόνο νόμισμα που μυρίζει ακόμα και όταν είναι ψηφιακό.» «Το πετρέλαιο κινεί τον κόσμο. Τα πετροδολάρια αγοράζουν τον κόσμο.» «Οι αγορές δεν φοβούνται το πετρέλαιο — φοβούνται τι θα κάνουν τα πετροδολάρια μετά.» Αυτές οι φράσεις αποτυπώνουν τη στενή σχέση μεταξύ του πετρελαίου και του δολαρίου. Ωστόσο, σύμφωνα με το Ερευνητικό Ινστιτούτο της Deutsche Bank, αυτή η σχέση μπορεί να υποστεί σοβαρές ζημιές λόγω του πολέμου στη Μέση Ανατολή, οδηγώντας ίσως και στο τέλος των «πετροδολαρίων».
Δεν είναι η πρώτη φορά που μια από τις μεγαλύτερες επενδυτικές τράπεζες της Ευρώπης αμφισβητεί την ισχύ του αμερικανικού νομίσματος. Τον Ιανουάριο, το ενημερωτικό σημείωμα του Γιώργου Σαραβέλου, επικεφαλής στρατηγικής συναλλάγματος της Deutsche Bank, σχετικά με την πιθανότητα πώλησης αμερικανικών περιουσιακών στοιχείων από τους Ευρωπαίους, προκάλεσε την οργή του Αμερικανού υπουργού Οικονομικών, Σκοτ Μπέσετ. Τώρα, η αναλύτρια Μάλικα Σατσντέβα, επικεφαλής στην ομάδα Στρατηγικής Συναλλάγματος της Deutsche Bank στο Λονδίνο, αναφέρεται στο «καθεστώς των πετροδολαρίων» και πώς αυτό πλήττεται από τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή.
Η Σατσντέβα υποστηρίζει ότι «η κυριαρχία του δολαρίου στο διασυνοριακό εμπόριο βασίζεται αναμφισβήτητα στο πετροδολάριο: το πετρέλαιο που διακινείται παγκοσμίως τιμολογείται και εκδίδεται σε δολάρια ΗΠΑ.» Αυτή η σχέση χτίστηκε το 1974, όταν η Σαουδική Αραβία συμφώνησε να τιμολογεί το πετρέλαιο σε αμερικανικά δολάρια και να επενδύει τα έσοδα σε αμερικανικά περιουσιακά στοιχεία, σε αντάλλαγμα για εγγυήσεις ασφαλείας από τις ΗΠΑ.
«Τα θεμέλια του καθεστώτος των πετροδολαρίων βρίσκονταν υπό πίεση ακόμη και πριν από αυτή τη σύγκρουση», αναφέρει η ανάλυση. Το μεγαλύτερο μέρος του πετρελαίου της Μέσης Ανατολής πωλείται πλέον στην Ασία και όχι στις ΗΠΑ. Το πετρέλαιο που έχει υποστεί κυρώσεις από τη Ρωσία και το Ιράν πωλείται επίσης εκτός του πλαισίου του δολαρίου. Παράλληλα, η Σαουδική Αραβία έχει αναπτύξει δικές της αμυντικές δυνάμεις και πειραματίζεται με υποδομές πληρωμών εκτός δολαρίου, όπως το «Project mBridge».
Το Project mBridge είναι μια πρωτοβουλία της Τράπεζας Διεθνών Διακανονισμών (BIS) σε συνεργασία με τις κεντρικές τράπεζες της Κίνας, του Χονγκ Κονγκ, της Ταϊλάνδης και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, για τη δημιουργία ενός νέου συστήματος διασυνοριακών πληρωμών με τη χρήση ψηφιακών νομισμάτων, που επιτρέπει συναλλαγές εκτός του παραδοσιακού πλαισίου του SWIFT και του δολαρίου. Η Σαουδική Αραβία προσχώρησε στο σχήμα τον Ιούνιο του 2024, ως πλήρες μέλος, κατά τη φάση μετάβασης της πρωτοβουλίας σε λειτουργική μορφή.
Η ανάλυση του Ερευνητικού Ινστιτούτου της Deutsche Bank εκτιμά ότι η ζημία στις οικονομίες του Κόλπου από τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή θα μπορούσε να οδηγήσει σε πώληση των αποταμιεύσεών τους σε ξένα περιουσιακά στοιχεία που διατηρούνται κυρίως σε δολάρια. Σε αυτό το πλαίσιο, αποκτούν ιδιαίτερη σημασία οι αναφορές ότι η διέλευση πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ μπορεί να παραχωρηθεί με αντάλλαγμα πληρωμές πετρελαίου σε γιουάν.
«Η σύγκρουση θα μπορούσε να μείνει στην ιστορία ως βασικός καταλύτης για τη διάβρωση της κυριαρχίας των πετροδολαρίων και τις απαρχές του πετρογουάν», γράφει η Σατσντέβα. Ένας μεγαλύτερος κίνδυνος για τα πετροδολάρια θα μπορούσε να προκύψει εάν ο κόσμος αρχίσει να απομακρύνεται από το παγκόσμιο εμπόριο πετρελαίου και φυσικού αερίου, προς άλλες πηγές ενέργειας, όπως οι ανανεώσιμες πηγές και η πυρηνική ενέργεια. Οι ενεργειακές επιλογές του παγκόσμιου Νότου, της Ευρώπης και της Βόρειας Ασίας θα είναι καθοριστικές για το μέλλον των πετροδολαρίων.
«Ένας κόσμος που γίνεται πιο αυτάρκης στην άμυνα και την ενέργεια θα είναι επίσης ένας κόσμος που θα διατηρεί λιγότερα αποθέματα σε δολάρια ΗΠΑ. Η τεράστια στρατηγική σημασία της Μέσης Ανατολής για τον ρόλο του δολαρίου ως παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος δεν πρέπει να υποτιμάται. Η τρέχουσα σύγκρουση μπορεί να είναι η τέλεια καταιγίδα για το πετροδολάριο», καταλήγει η ανάλυση.